Kâinat Kendi Kendisini Açıklayabilir mi?

Bilim yıldızların, hücrelerin ve maddenin nasıl işlediğini giderek daha ayrıntılı biçimde açıklar. Bu açıklamalar küçümsenmez; mümkün olduğu kadar ileri götürülür.

Fakat işleyişin tarifi, varlığın neden mevcut olduğu sorusunu tek başına sona erdirmez. “Tabiat yaptı” veya “sebepler yaptı” ifadeleri mekanizmayı adlandırabilir; açıklamanın bütününü vermeyebilir.

Kâinatı bir kitap gibi okumak, bilimsel açıklamanın karşısına geçmek değildir. Düzeni incelerken onun taşıdığı anlamı da sormaktır.

Bilginin arttığı yerde tefekkür geri çekilmek zorunda değildir; daha dikkatli, daha ölçülü ve daha sorumlu hâle gelebilir.